Yeni bir gölge öğretmen, bir kısa süreli bakım ekibi ya da bir yedek öğretmen, ilk günden kişinin kim olduğunu ve onunla nasıl iletişim kuracağını nasıl bilebilir? Bir iletişim pasaportuyla: birinci tekil kişiyle yazılmış, kişiyi tanıtan, kendini nasıl ifade ettiğini ve ona nasıl yardım edileceğini anlatan ve gittiği her yere onunla birlikte giden kısa bir belge.
İletişim pasaportu nedir?
Az konuşan ya da hiç konuşmayan biriyle iyi iletişim kurmak için bilmeniz gerekenleri bir araya getiren, çoğu zaman resimli, kısa bir belgedir. Fikir İskoçya’dan gelir: Edinburgh’daki CALL Centre’da dil ve konuşma terapisti olan Sally Millar, her yeni uzmanın sıfırdan başlamak zorunda kalmaması için bunu 1990’ların başında geliştirdi (TechLab, 2024).
Pasaport bir tanıyı anlatmaz: kişiyi, nelerden hoşlandığını ve onunla nasıl konuşulacağını anlatır. Birkaç satıra sığan ve bir yabancıyla sohbeti başlatan ‘Benimle nasıl konuşulur’ kartının üzerine kuruludur; pasaport ise kişiyle zaman geçirecek insanlar içindir.
Kimler için ve ne zaman?
Karmaşık iletişim ihtiyacı olan herkes için, çocuk ya da yetişkin, nedeni ne olursa olsun. En çok değişim anlarında işe yarar:
- Yeni bir yer: okula ya da yeni bir yıla başlamak, yeni bir kurum, gündüz bakım merkezi, kısa süreli bakım, yaz kampı.
- Yeni insanlar: bir gölge öğretmen, geçici personel, bir bakıcı, yeni uzmanlar, komşular.
- Hastane yatışı: bu durumda Anlaşılmak yazısında anlatılan hastane pasaportunun (ilaçlar, alerjiler) yanında yer alır.
İçinde neler olur?
Sally Millar’ın şablonu, tutulacak, çıkarılacak ya da uyarlanacak yaklaşık on beş bölüm önerir (TechLab, 2024). En yararlı olanlar:
- Ben kimim: adım, yaşım, bir fotoğraf, kiminle yaşadığım.
- Nasıl iletişim kuruyorum: konuşma, jestler, işaretler, semboller, tablet; evetim ve hayırım, tam olarak hangi jestle.
- İletişim kurmama nasıl yardım edebilirsiniz: yavaş konuşun, bana sembolleri gösterin, yanıt vermem için zaman tanıyın, bana seçenekler sunun.
- Nelerden hoşlanırım, nelerden hoşlanmam: beni neyin mutlu ettiği, neyin sinirlendirdiği, neye tahammül edemediğim (gürültü, beklemek, dokunulmak).
- Hayatım: önemli insanlar, hakkında konuşmayı sevdiğim şeyler, tek başıma yapabildiklerim ve yardıma ihtiyaç duyduklarım, yeme ve içme.
- Acil durumda: kimin aranacağı ve nasıl.
Ben kimimAdım, yaşım, fotoğraf
Nasıl iletişim kuruyorumAracım, evetim, hayırım
Bana yardım etmekYavaş konuşun, bekleyin
Nelerden hoşlanırımVe nelerden hoşlanmam
‘Nasıl iletişim kuruyorum’ ve ‘Nelerden hoşlanırım, nelerden hoşlanmam’ bölümleri, küçük bir sinyal sözlüğü işlevi görebilir: ‘Sallanıp gülümsediğimde mutluyum’, ‘Kulaklarımı kapattığımda benim için çok gürültülü’. Davranışı bazen bir mesaj olan kişi için bkz. Zorlayıcı davranışlar.
Nasıl hazırlanır?
ToplayınAileden ve uzmanlardan
YazınKişiyle birlikte
GösterinHer yeni kişiye
GüncelleyinVe tarihi not edin
- Kişiyi dâhil edin. Onunla birlikte ya da en azından yanında yazın ve her sayfayı onaylamasına izin verin (TechLab, 2024).
- Birinci tekil kişiyle yazın: ‘Bana dokunmadan önce söylemenizi severim’; ‘Dokunulmaktan hoşlanmaz’ yerine.
- Olumlu ve somut olun. Tıbbi terim yok, zorluk listesi yok: kişinin neler yapabildiği ve ona neyin yardımcı olduğu.
- Kısa tutun. Birkaç sayfa; hızlı okuma için, örneğin yeni bir kurumun karşılama masasında, tek sayfalık bir sürüm (TechLab, 2024).
- Biçimi yaşına ve okuma düzeyine göre uyarlayın: semboller, fotoğraflar ya da okuyabilen bir yetişkin için yalnızca metin.
- Tarih atın ve bir şey değiştiğinde gözden geçirin: yeni kelimeler, yeni bir araç, yeni bir sınıf.
Örnek bir sayfa
Merhaba, adım [ad], [yaş] yaşındayım. Çok şey anlıyorum ama az konuşuyorum. Evet demek için [başımı sallarım]; hayır demek için [başımı çeviririm]. Tabletimdeki sembolleri de kullanıyorum: lütfen yanıt vermem için bana zaman tanıyın. [Müziği] ve [parkta yürümeyi] çok severim. [Yüksek sesten] hoşlanmam. [Kulaklarımı kapatırsam], lütfen beni daha sakin bir yere götürün.
Kâğıt mı, dijital mi?
İkisi de. Kâğıtta (bir kart, bir A4 sayfa, küçük bir kitapçık) pasaport cihaz olmadan okunabilir, bir çantaya ya da okul çantasına konabilir ve ekibe bırakılabilir. Tabletteyse sesli okunabilir ve saniyeler içinde değiştirilebilir; ancak uygulama bir yabancıya onu gidip aramasını söyleyemez (TechLab, 2024). Bu yüzden basılı tek sayfalık bir sürümü, tam sürümü de araçta tutun.
Buddy’de iletişim pasaportu
Buddy’de pasaportu beş dakikadan kısa sürede hazırlayabilirsiniz: Defterler’i açın, Defter oluştur’a dokunun ve ‘İletişim pasaportu’ şablonunu seçin. Her şey önceden doldurulmuştur; bölümler, semboller ve örnekler: yapmanız gereken, örnekleri kişiye uyanlarla değiştirmek ve ‘…’ yerlerini doldurmaktır. Oynat düğmesi sayfayı sesli okur, defter bir bağlantıyla ekiple paylaşılabilir ve kâğıt sürüm için yazdırılabilir.
Ücretsiz şablonlar
Sık sorulan sorular
‘Benimle nasıl konuşulur’ kartından farkı nedir?
Kart birkaç satıra sığar ve kısa süreliğine karşılaştığınız biriyle, bir esnafla, bir doktorla sohbeti başlatmak için kullanılır. Pasaport daha kapsamlıdır ve kişiye bir süre destek olacak insanlar içindir. Kart, pasaportun ilk sayfası bile olabilir.
Kim doldurmalı?
Kişinin kendisi, onu en iyi tanıyanların yardımıyla: aile, uzmanlar, arkadaşlar. Herkes gözlemlediklerini katar; kişi, kendisi hakkında ne söylemek istediğini seçer.
Ne zaman güncellenmeli?
Önemli bir şey değiştiğinde (yeni bir araç, yeni kelimeler, yeni bir ev) ve en az yılda bir. Son güncelleme tarihini ilk sayfaya yazın.
Pictalk Buddy; ADİ panolarını, görsel çizelgeyi, yönlendirmeli adım dizilerini ve defterleri aynı sembollerle Android, iOS, web ve akıllı saatte bir araya getirir. Dilediğiniz kadar ödeyebileceğiniz, kâr amacı gütmeyen bir dernek tarafından geliştirilen bir uygulamadır. Buddy’yi keşfedin
Kaynaklar
- Régent, A., 2024, Le passeport de communication, technical sheet, TechLab, APF France handicap.
- CALL Scotland, Personal Communication Passports.
- CAApables, Outils.