Skąd nowy nauczyciel wspomagający, zespół opieki wytchnieniowej albo nauczyciel na zastępstwie mają od pierwszego dnia wiedzieć, kim jest osoba i jak się z nią porozumiewać? Z paszportu komunikacyjnego: krótkiego dokumentu napisanego w pierwszej osobie, który ją przedstawia, wyjaśnia, jak się wyraża i jak jej pomóc, i który towarzyszy jej wszędzie.
Czym jest paszport komunikacyjny?
To krótki dokument, często ilustrowany, który zbiera wszystko, co trzeba wiedzieć, żeby dobrze porozumieć się z kimś, kto mówi mało albo wcale. Pomysł pochodzi ze Szkocji: Sally Millar, logopedka z CALL Centre w Edynburgu, wymyśliła go na początku lat 90., żeby każdy nowy specjalista nie musiał zaczynać od zera (TechLab, 2024).
Paszport nie opisuje diagnozy: mówi o osobie, o tym, co lubi, i o tym, jak z nią rozmawiać. Rozwija kartę „Jak ze mną rozmawiać”, która mieści się w kilku linijkach i otwiera rozmowę z nieznajomym; paszport jest dla osób, które będą spędzać z nią czas.
Dla kogo i kiedy?
Dla każdego, kto ma złożone potrzeby komunikacyjne, dziecka lub dorosłego, bez względu na przyczynę. Najbardziej przydaje się w chwilach zmian:
- Nowe miejsce: początek nauki lub nowego roku szkolnego, nowa placówka, środowiskowy dom samopomocy albo warsztat terapii zajęciowej, pobyt w ramach opieki wytchnieniowej, kolonie.
- Nowe osoby: nauczyciel wspomagający lub asystent ucznia, zastępstwo, opiekunka, nowi specjaliści, sąsiedzi.
- Pobyt w szpitalu: paszport uzupełnia wtedy kartę informacyjną do szpitala (leki, alergie), opisaną w artykule Być zrozumianym.
Co się w nim znajduje?
Szablon Sally Millar proponuje około piętnastu sekcji, które można zostawić, usunąć lub dopasować (TechLab, 2024). Najbardziej przydatne:
- Kim jestem: imię, wiek, zdjęcie, z kim mieszkam.
- Jak się komunikuję: mowa, gesty, znaki, symbole, tablet; moje „tak” i moje „nie”, z dokładnym gestem.
- Jak pomóc mi się komunikować: mów powoli, pokazuj mi symbole, daj mi czas na odpowiedź, dawaj mi wybór.
- Co lubię, czego nie lubię: co mnie cieszy, co mnie denerwuje, czego nie znoszę (hałas, czekanie, dotyk).
- Moje życie: ważne osoby, tematy, o których lubię rozmawiać, co robię sam, a w czym potrzebuję pomocy, jedzenie i picie.
- W nagłej sytuacji: do kogo dzwonić i jak.
Kim jestemImię, wiek, zdjęcie
Jak się komunikujęMoje narzędzie, moje „tak”, moje „nie”
Jak mi pomócMów powoli, poczekaj
Co lubięI czego nie lubię
Sekcje „Jak się komunikuję” oraz „Co lubię, czego nie lubię” mogą działać jak mały słowniczek sygnałów: „Kiedy się kołyszę i uśmiecham, jestem zadowolony”, „Kiedy zatykam uszy, jest dla mnie za głośno”. Jeśli zachowanie osoby bywa komunikatem, zobacz Trudne zachowania.
Jak go stworzyć?
ZbierzInformacje od rodziny i specjalistów
NapiszRazem z osobą
PokażKażdej nowej osobie
AktualizujI wpisz datę
- Zaangażuj osobę. Napisz go razem z nią albo przynajmniej w jej obecności i pozwól jej zatwierdzić każdą stronę (TechLab, 2024).
- Pisz w pierwszej osobie: „Lubię, kiedy mówisz mi, zanim mnie dotkniesz”, a nie „Nie lubi, kiedy się go dotyka”.
- Pisz pozytywnie i konkretnie. Bez medycznego żargonu i bez listy trudności: co osoba potrafi i co jej pomaga.
- Pisz krótko. Kilka stron; jednostronicowa wersja do szybkiego przeczytania, na przykład przy przyjęciu do nowej placówki (TechLab, 2024).
- Dopasuj format do wieku i umiejętności czytania: symbole, zdjęcia albo sam tekst dla dorosłego, który czyta.
- Wpisz datę i przeglądaj go przy każdej zmianie: nowe słowa, nowe narzędzie, nowa klasa.
Przykładowa strona
Cześć, mam na imię [imię], mam [wiek] lat. Dużo rozumiem, ale mało mówię. Żeby powiedzieć tak, [kiwam głową]; żeby powiedzieć nie, [odwracam głowę]. Używam też symboli na tablecie: daj mi, proszę, czas na odpowiedź. Uwielbiam [muzykę] i [spacery w parku]. Nie lubię [głośnego hałasu]. Jeśli [zatykam uszy], zabierz mnie, proszę, w cichsze miejsce.
Papier czy wersja cyfrowa?
Jedno i drugie. Na papierze (karta, kartka A4, mała broszurka) paszport można przeczytać bez urządzenia, wsunąć do torby lub plecaka i zostawić zespołowi. Na tablecie można go odczytać na głos i zmienić w kilka sekund; ale aplikacja nie powie nieznajomemu, że powinien do niej zajrzeć (TechLab, 2024). Dlatego miej wydrukowaną wersję jednostronicową, a pełną wersję w narzędziu.
Paszport komunikacyjny w Buddy
W Buddy stworzysz paszport w mniej niż pięć minut: otwórz Notatniki, dotknij Utwórz notatnik i wybierz szablon „Paszport komunikacyjny”. Wszystko jest już wypełnione: sekcje, symbole i przykłady. Wystarczy zastąpić przykłady tym, co dotyczy osoby, i uzupełnić „…”. Przycisk odtwarzania czyta stronę na głos, notatnik można udostępnić zespołowi przez link, a do wersji papierowej można go wydrukować.
Bezpłatne szablony
- Szablony CALL Scotland (w języku angielskim), od których wszystko się zaczęło.
Najczęstsze pytania
Czym różni się od karty „Jak ze mną rozmawiać”?
Karta mieści się w kilku linijkach i służy do rozpoczęcia rozmowy z kimś, kogo spotykasz na chwilę: sprzedawcą, lekarzem. Paszport jest pełniejszy i przeznaczony dla osób, które będą wspierać osobę przez dłuższy czas. Karta może być nawet jego pierwszą stroną.
Kto powinien go wypełnić?
Sama osoba, z pomocą tych, którzy znają ją najlepiej: rodziny, specjalistów, przyjaciół. Każdy dokłada to, co zaobserwował; osoba wybiera, co chce o sobie powiedzieć.
Kiedy go aktualizować?
Za każdym razem, gdy zmienia się coś ważnego (nowe narzędzie, nowe słowa, nowe miejsce zamieszkania), i co najmniej raz w roku. Wpisz datę ostatniej aktualizacji na pierwszej stronie.
Pictalk Buddy łączy tablice AAC, wizualny plan dnia, sekwencje krok po kroku i notatniki, z tymi samymi symbolami, na Androidzie, iOS, w przeglądarce i na zegarku. Aplikacja w modelu „płać, ile chcesz”, tworzona przez stowarzyszenie non-profit. Poznaj Buddy
Źródła
- Régent, A., 2024, Le passeport de communication, karta techniczna, TechLab, APF France handicap.
- CALL Scotland, Personal Communication Passports.
- CAApables, Outils.