Czy Twoja placówka powinna oferować komunikację wspomagającą i alternatywną (AAC)? Tak: AAC to nie dobra praktyka pozostawiona inicjatywie kilku specjalistów. Szkoły, ośrodki i placówki dla osób z niepełnosprawnościami (opieka, edukacja, wsparcie) muszą zadbać o to, by każda wspierana osoba, która tego potrzebuje, miała dostęp do komunikacji. Oto co powinien obejmować plan AAC dla całej placówki i jak zacząć.
Dlaczego komunikacja jest prawem
Artykuły 2 i 21 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych uznają wspomagające i alternatywne sposoby komunikacji oraz wolność wypowiedzi. Uznanie dostępu do komunikacji za priorytet wynika wprost z tych przepisów.
To także kwestia ochrony: osoby, którym uniemożliwia się komunikację, są szczególnie narażone na przemoc, bo nie mogą jej zgłosić.
Co powinien obejmować plan AAC dla całej placówki
Placówka powinna w pełni wdrożyć AAC dla wszystkich wspieranych osób, które mają szczególne potrzeby komunikacyjne. W praktyce oznacza to cztery obszary działania.
1. Systematycznie oceniaj potrzeby komunikacyjne
Każda placówka powinna przyjąć podejście obejmujące całą placówkę, by systematycznie oceniać potrzeby komunikacyjne, i zapewnić sobie środki, by na nie odpowiedzieć. Ocena opiera się na Modelu Uczestnictwa (Participation Model): służy do wskazania możliwości i dźwigni zmiany, nigdy do stwierdzenia, że osoba „nie jest gotowa”. Nie ma granicy wieku ani warunków wstępnych. Jak przeprowadzić taką ocenę w praktyce, opisujemy w artykule Wprowadzanie AAC w zespole.
2. Zapisz prawo do komunikacji w dokumentach placówki
Kluczowe dokumenty placówki powinny wprost mówić o prawie dostępu do komunikacji: statut lub dokument określający cele placówki, dokumenty przyjęcia, informator dla rodzin, regulamin oraz spotkania z uczestnikami i rodzinami. To jeden z punktów, które najłatwiej sprawdzić podczas kontroli lub oceny jakości, a więc jeden z pierwszych do zaktualizowania.
3. Zapewnij środki komunikacji dostępne przez cały czas
Symbole, znaki, tablice komunikacyjne, tablety z syntezatorem mowy: liczy się nie jedno konkretne narzędzie, lecz zestaw zasad. Środek komunikacji to głos danej osoby. Jest osobisty, dostępny przez cały dzień, w każdym miejscu i z każdym partnerem komunikacyjnym, a nie zarezerwowany na jedną godzinę w planie zajęć. Podejście jest multimodalne: kilka środków się uzupełnia, bez hierarchii (zobacz: Czym jest AAC?).
4. Szkol zespoły i zmieniaj praktykę
Partnerzy komunikacyjni (specjaliści, rodziny, bliscy) potrzebują szkolenia, żeby wprowadzić AAC do każdej interakcji.
Jak zacząć: metoda w 6 krokach
- Oceń sytuację. Spisz wspierane osoby, które mają szczególne potrzeby komunikacyjne, i środki, z których faktycznie korzystają na co dzień.
- Wyznacz koordynatora AAC i zaangażuj dyrekcję: AAC to projekt całej placówki, a nie zadanie jednego specjalisty.
- Zaktualizuj kluczowe dokumenty placówki: statut lub dokument określający cele, dokumenty przyjęcia, informator dla rodzin, regulamin, program spotkań z uczestnikami i rodzinami.
- Od razu wprowadź narzędzia, nawet proste: tablica do wspomaganej stymulacji językowej wywieszona w każdym pomieszczeniu już zmienia codzienność (zobacz zestaw poniżej).
- Szkol zespoły i rodziny i wpisz szkolenia do planu doskonalenia zawodowego kadry.
- Nawiąż współpracę z lokalnymi ekspertami AAC: logopedami, poradnią psychologiczno-pedagogiczną, a w przypadku szkół także ze specjalistycznym centrum wspierającym edukację włączającą (SCWEW), które może wypożyczać sprzęt. Szkolenia z AAC prowadzi Stowarzyszenie „Mówić bez Słów” – ISAAC Polska.
Ocenę, rolę koordynatora AAC, szkolenie partnerów i dalsze monitorowanie omawiamy w artykule Wprowadzanie AAC w zespole.
Zacznij już teraz: bezpłatne materiały do druku
Jeszcze zanim wybierzesz aplikację, proste, bezpłatne materiały do druku pozwolą Ci położyć fundamenty AAC już w tym tygodniu. Na start wystarczą trzy.
Tablica do wspomaganej stymulacji językowej
Wywieszona w sali lub położona na stole pozwala całemu zespołowi wskazywać symbole podczas interakcji, bez urządzenia. To najbardziej dostępny punkt wyjścia do AAC na co dzień.
Wizualny plan dnia
Uporządkowanie czasu zmniejsza niepokój, pomaga przewidywać i buduje samodzielność, zwłaszcza u osób w spektrum autyzmu lub z niepełnosprawnością intelektualną. Każda placówka dopasowuje go do swoich godzin i zajęć.
Sekwencja obrazkowa
Przy powtarzających się czynnościach (posiłki, sprzątanie, mycie) pozwala osobie śledzić kolejne kroki i działać bez polegania na ustnym poleceniu.
Pobierz materiały do druku: tablicę komunikacyjną, broszury ze słownictwem Pictalk Buddy i sekwencje codziennych czynności, bez rejestracji. Więcej: Jak zrobić tablicę komunikacyjną oraz Wsparcie wizualne: plan dnia, sekwencje, timer.
Najczęstsze pytania
Czy musimy kupować tablety?
Nie. Żadne konkretne narzędzie nie jest wymagane: AAC może zacząć się od symboli, znaków i wydrukowanej tablicy do wspomaganej stymulacji językowej. Narzędzia cyfrowe uzupełniają to podejście.
Kto może wesprzeć naszą placówkę?
Logopedzi i poradnia psychologiczno-pedagogiczna, specjalistyczne centra wspierające edukację włączającą (SCWEW), Stowarzyszenie „Mówić bez Słów” – ISAAC Polska oraz zespoły, które na co dzień wyposażają placówki, takie jak Pictalk. Dla zespołów Buddy Pro, z którego korzysta już ponad 140 placówek medycznych i społecznych, pozwala podzielić wspierane osoby na grupy i bezpośrednio przeglądać raport komunikacyjny każdej z nich.
Chcesz omówić sytuację swojej placówki i zobaczyć, jak zacząć w praktyce? Umów rozmowę z zespołem.
Pictalk Buddy łączy tablice AAC, wizualny plan dnia, sekwencje krok po kroku i dzienniki, z tymi samymi symbolami, na Androidzie, iOS, w przeglądarce i na zegarku. Aplikacja, za którą płacisz tyle, ile chcesz, tworzona przez stowarzyszenie non-profit. Poznaj Buddy
Źródła
- Organizacja Narodów Zjednoczonych, Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, artykuły 2 i 21.