Twoje dziecko komunikuje się za pomocą narzędzia AAC: jak wprowadzić je do szkoły i dopilnować, żeby było tam naprawdę używane? Masz trzy dźwignie: wpisać je do dokumentów szkolnych, przeszkolić dorosłych wokół dziecka i przygotować słowa do każdej lekcji. Oto zasady obowiązujące w Polsce, a potem praktyki, które robią różnicę w klasie.
Jakie są zasady: orzeczenie i IPET?
W Polsce podstawą wsparcia ucznia z niepełnosprawnością w szkole jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, wydawane przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Na jego podstawie szkoła opracowuje dla każdego ucznia IPET – indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny: formy pomocy, wsparcie dorosłych, zajęcia rewalidacyjne i sprzęt. Jeśli masz pytania o swoją sytuację, zapytaj w szkole dziecka albo w poradni.
Wpisz AAC do IPET, czarno na białym: uczeń komunikuje się za pomocą narzędzia AAC; to narzędzie jest dostępne przez cały czas (na lekcjach, na przerwach, na obiedzie, na wycieczkach); dorośli też go używają. Każdy może się wtedy oprzeć na tym dokumencie.
Kto zapewnia narzędzie w szkole?
Tablet lub inne narzędzie cyfrowe może być dostosowanym sprzętem. W szkole publicznej o zakupie decyduje dyrektor, z budżetu szkoły finansowanego przez organ prowadzący (gminę lub powiat). Specjalistyczne centra wspierające edukację włączającą (SCWEW) prowadzą też wypożyczalnie sprzętu. Zasady i czas oczekiwania różnią się w zależności od miejsca. Jak sfinansować urządzenie osobiste, przeczytasz w artykule Finansowanie AAC.
Nauczyciel wspomagający, asystent, oddziały integracyjne: kto co robi?
Nauczyciel wspomagający lub asystentPierwszy partner komunikacyjny w klasie
Oddział integracyjny lub specjalnyJego nauczyciel może zostać koordynatorem AAC w szkole
Nauczyciel wspomagający lub asystent, pierwszy partner komunikacyjny
W polskiej szkole są dwie różne role: nauczyciel współorganizujący kształcenie (zwany nauczycielem wspomagającym, z kwalifikacjami pedagogicznymi) oraz asystent ucznia lub asystent nauczyciela (bez roli nauczyciela). To często ta osoba spędza z uczniem najwięcej czasu. Staje się cennym partnerem komunikacyjnym, jeśli opanuje trzy nawyki: modelowanie na narzędziu ucznia podczas mówienia, czekanie 5–10 sekund, zanim pomoże, i nigdy nieodpowiadanie za ucznia. Krótkie, praktyczne szkolenie wystarczy, żeby zmienić te nawyki: zobacz Modeluj, czekaj, odpowiadaj.
Oddziały integracyjne i specjalne w szkołach ogólnodostępnych
Niektóre szkoły ogólnodostępne mają oddziały integracyjne lub oddziały specjalne dla niewielkich grup uczniów. Nauczyciel takiego oddziału albo pedagog specjalny może zostać szkolnym koordynatorem AAC (zobacz Wdrażanie AAC w zespole).
Jak przygotować słowa przed każdą lekcją?
W szkole słownictwo zmienia się co tydzień: rośliny, potem planety, potem wulkany. Stałe słownictwo społeczne, nawet bardzo bogate, nie wystarczy, żeby nadążyć za programem (Westby, 1985, cyt. za Beukelman i Light, 2020). Ustal „obieg słownictwa”:
- Nauczyciel z wyprzedzeniem przesyła słowa do następnego tematu logopedzie lub rodzinie: wystarczy lista 10–20 słów.
- Słowa z tematu są dodawane na osobną stronę na czas trwania tematu, a na koniec archiwizowane (żeby można było później do niego wrócić).
- Dłuższe wypowiedzi są przygotowywane w domu i nagrywane na lekcję: prezentacja, wiersz, odpowiedź na pytanie „Co robiłeś w weekend?”.
- Nagrywa się kwestie postaci do czytania na głos, a u młodszych uczniów także powtarzające się zdanie z książeczki obrazkowej.
Wybierz jedną osobę odpowiedzialną za dodawanie słów: często logopedę, rodzinę albo koordynatora AAC. Najważniejsze, żeby lista docierała przed lekcją. W Pictalk Buddy słownictwo synchronizuje się między szkolnym tabletem a telefonem rodziny, a słowa rdzenia nie przesuwają się, gdy dodajesz stronę z tematem.
Jak dostosować zadanie zamiast ucznia?
Model uczestnictwa (Beukelman i Mirenda) proponuje obserwować, co robią inni uczniowie podczas zadania, co robi uczeń korzystający z AAC i co mu przeszkadza. Następnie dostosowujesz jedną lub kilka dźwigni:
| Dźwignia | Przykład |
|---|---|
| Ilość | 5 pytań zamiast 10 |
| Czas | Więcej czasu na ułożenie odpowiedzi albo przygotowana odpowiedź |
| Poziom wsparcia | Dorosły albo kolega z klasy |
| Sposób podania | Polecenia pisemne lub w symbolach, oprócz ustnych |
| Sposób odpowiedzi | Wskazanie właściwej odpowiedzi z czterech, sortowanie etykiet, literowanie |
| Trudność | Trudność samego zadania |
Na przykład: podczas czytania książeczki obrazkowej uczeń ma stronę z postaciami, kilkoma czasownikami (je, biegnie, upada), trzema emocjami, kto?, co? i „o nie!”. Bierze udział, zamiast biernie słuchać.
Jak zachęcać do kontaktów z kolegami z klasy?
Bez jasnego planu uczniowie korzystający z AAC rozmawiają głównie z dorosłymi. W jednym badaniu obserwacyjnym tylko 3% ich interakcji dotyczyło rówieśników, jedna trzecia z nich nie miała żadnej, a narzędzia AAC brakowało mniej więcej w połowie okazji do komunikacji (Andzik, Chung i Kranak, 2016).
- Przedstaw narzędzie klasie: jak działa, jak czekać na odpowiedź.
- Zaplanuj słowa na przerwę: zabawy, imiona przyjaciół, „Idziesz?”, „To moje!”, „Super!”.
- Dodaj pytania do rozmówcy („A ty?”, „Co robiłeś w weekend?”): wydłużają rozmowy i sprawiają, że są przyjemniejsze (Light i in., 1999).
- Organizuj zabawy w parach, w których kolega też używa symboli.
A czytanie i pisanie?
Literowanie to jedyny sposób, żeby powiedzieć absolutnie każde słowo, a więc mieć dostęp do całego słownictwa z programu. Od początku udostępnij klawiaturę, nawet jeśli uczeń jeszcze nie czyta, i wprowadź narzędzie na lekcje czytania: zobacz AAC a czytanie i pisanie.
Jak połączyć dom i szkołę?
- To samo narzędzie w domu i w szkole, z tym samym układem słów. Nie zmieniaj narzędzia w tym samym czasie co szkoły: jedna zmiana naraz.
- Wizualny zeszyt korespondencji dom–szkoła albo cyfrowy notatnik, żeby dzielić się w szkole tym, co działo się w domu i w weekend, i odwrotnie.
- Otwarty format pliku (OBZ), żeby udostępnić słownictwo logopedzie, nawet jeśli korzysta z innego programu.
Najczęstsze pytania
Czy szkoła może nie zgodzić się na tablet mojego dziecka?
Jeśli AAC jest wpisane do IPET, narzędzie jest częścią ustalonego wsparcia. W razie trudności porozmawiaj ze szkołą i poproś o spotkanie w sprawie IPET.
Czy nauczyciel wspomagający może pomagać uczniowi znaleźć słowa?
Tak, jeśli uczeń o to prosi: może pokazać, gdzie jest dane słowo. Ale nigdy nie wybiera odpowiedzi za ucznia.
Pictalk Buddy łączy tablice AAC, wizualny plan dnia, sekwencje z instrukcjami krok po kroku i notatniki, z tymi samymi symbolami, na Androidzie, iOS, w przeglądarce i na zegarku. Aplikacja w modelu „płać, ile chcesz”, rozwijana przez stowarzyszenie non-profit. Poznaj Buddy
Źródła
- Beukelman, D. R. & Light, J. C., 2020, Augmentative & Alternative Communication (wyd. 5), Paul H. Brookes. Cytowane badania: Westby (1985); Andzik, Chung & Kranak (2016); Light i in. (1999).