Moet jouw instelling ondersteunde communicatie (OC) aanbieden? Ja: OC is geen goede gewoonte die je overlaat aan het initiatief van een paar professionals. Zorginstellingen en -diensten moeten de toegang tot communicatie garanderen voor alle cliënten die dat nodig hebben. Hier lees je wat een OC-plan in een instelling moet bevatten, een methode om het op te zetten en materialen om meteen te beginnen.

Waarom communicatie een recht is

De artikelen 2 en 21 van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap erkennen ondersteunde en vervangende communicatievormen en de vrijheid van meningsuiting.

OC is ook een kwestie van het voorkomen van mishandeling: mensen die niet kunnen communiceren, zijn vaker het doelwit van geweld, omdat ze het niet kunnen melden.

Wat een instelling concreet moet regelen

Een instelling pakt OC op voor alle cliënten met specifieke communicatiebehoeften. In de praktijk betekent dat vier werkterreinen.

1. Communicatiebehoeften stelselmatig beoordelen

Elke instelling zet een aanpak op voor de hele organisatie om de beoordeling van communicatiebehoeften stelselmatig te maken, en zorgt voor de middelen om daarop in te spelen. De beoordeling volgt het participatiemodel: ze dient om mogelijkheden en aanknopingspunten te vinden, nooit om te concluderen dat iemand ‘er nog niet klaar voor is’. Er is geen leeftijdsgrens en er zijn geen voorwaarden. Hoe je die beoordeling in de praktijk uitvoert, lees je in OC invoeren in een team.

2. Het recht op communicatie vastleggen in de documenten van de instelling

De documenten die het leven in de instelling regelen, moeten het recht op toegang tot communicatie uitdrukkelijk noemen: de visie of het beleidsplan van de instelling, het zorgplan van elke cliënt, de zorgovereenkomst, de informatie voor nieuwe cliënten en hun naasten, de huisregels, en het overleg met de cliëntenraad. Dit is een van de makkelijkst te controleren punten bij een inspectie of een kwaliteitsbeoordeling, en dus een van de eerste om bij te werken.

3. Communicatiemiddelen altijd beschikbaar maken

Pictogrammen, gebaren, taalborden, tablets met spraaksynthese: het gaat niet om één voorgeschreven hulpmiddel, maar om principes. Het communicatiemiddel is de stem van de persoon. Het is persoonlijk, de hele dag beschikbaar, op alle plekken en bij alle gesprekspartners, en niet voorbehouden aan één moment in het rooster. De aanpak is multimodaal: meerdere middelen vullen elkaar aan, zonder rangorde (zie Wat is OC?).

4. De teams trainen en de praktijk veranderen

De communicatiepartners (professionals, families, naasten) moeten getraind worden om OC in elke interactie te gebruiken.

Waar begin je: de methode in 5 stappen

1. Breng de situatie in kaart. Inventariseer de cliënten met specifieke communicatiebehoeften en de middelen die ze in het dagelijks leven echt tot hun beschikking hebben.
2. Wijs een OC-coördinator aan en betrek de directie: OC is een project van de hele instelling, niet de zaak van één professional.
3. Werk de documenten van de instelling bij: visie of beleidsplan, zorgplannen, zorgovereenkomst, informatie voor nieuwe cliënten, huisregels, agenda van de cliëntenraad.
4. Zet meteen hulpmiddelen in, ook eenvoudige: een taalbord in elke ruimte verandert het dagelijks leven al (zie de materialen hieronder).
5. Train de teams en de families, en neem de training op in het opleidingsplan van de instelling.

Voor de beoordeling, de rol van de coördinator, de training van de communicatiepartners en het volgen van de vooruitgang, zie OC invoeren in een team.

Begin nu: gratis materialen om te printen

Nog voordat je een app kiest, kun je met eenvoudige, gratis materialen om te printen deze week al de basis voor OC leggen. Drie zijn genoeg om te starten.

Een taalbord

Aan de muur in de ruimte of op tafel kan het hele team er tijdens interacties de pictogrammen op aanwijzen, zonder apparaat. Het is het meest toegankelijke startpunt voor OC in het dagelijks leven.

Een visueel dagschema

Structuur in de tijd vermindert angst, helpt om vooruit te kijken en versterkt de zelfstandigheid, vooral bij mensen met autisme of een verstandelijke beperking. Elke instelling past het aan haar eigen tijden en activiteiten aan.

Een sequentie in beelden

Bij terugkerende activiteiten (eten, opruimen, wassen) kan de persoon de stappen volgen en handelen zonder afhankelijk te zijn van een mondelinge instructie.

Download de materialen om te printen: een communicatiebord, de boekjes van de woordenschatten van Pictalk Buddy en sequenties voor dagelijkse handelingen, zonder registratie. Verder lezen: Een communicatiebord maken en Visuele ondersteuning: agenda, sequenties, timer.

Veelgestelde vragen

Moeten we tablets kopen?

Nee. Er is geen verplicht hulpmiddel: OC kan beginnen met pictogrammen, gebaren en een geprint taalbord. Digitale hulpmiddelen vullen de aanpak aan.

Wie kan mijn instelling begeleiden?

Organisaties met kennis van OC, zoals ISAAC-NF, de logopedist of het OC-team waarmee je samenwerkt, en teams die al dagelijks instellingen van hulpmiddelen voorzien, zoals Pictalk. Voor teams kun je met Buddy Pro, al gebruikt door meer dan 140 zorginstellingen, de begeleide personen in groepen indelen en van ieder direct het communicatieverslag bekijken.

Wil je de situatie van je instelling bespreken en zien hoe je concreet begint? Plan een gesprek met het team.

Pictalk Buddy brengt OC-borden, een visuele agenda, geleide sequenties en notitieboeken samen, met dezelfde pictogrammen, op Android, iOS, het web en het horloge. Een app met vrije bijdrage (je betaalt wat je wilt), ontwikkeld door een vereniging zonder winstoogmerk. Ontdek Buddy

Bronnen

• Verenigde Naties, Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, artikelen 2 en 21.