Τάμπλετ, κινητό ή χάρτινο βιβλίο: ποιο εργαλείο Επαυξητικής και Εναλλακτικής Επικοινωνίας (ΕΕΕ) να επιλέξετε και πώς θα καταλάβετε αν ταιριάζει στο άτομο; Δεν ξεκινάτε από το εργαλείο αλλά από το άτομο· το χαρτί και η οθόνη αλληλοσυμπληρώνονται· και ένα εργαλείο κρίνεται μετά από μια πραγματική δοκιμή πολλών εβδομάδων.
Τι χρειάζεται να ξέρετε για το άτομο πριν επιλέξετε;
Η προσέγγιση αναφοράς, το μοντέλο συμμετοχής, ξεκινά από τη ζωή του ατόμου: πού συμμετέχει, τι το εμποδίζει και, στη συνέχεια, ποια βοηθήματα να επιλεγούν (Beukelman και Light, 2020). Πριν κατεβάσετε οτιδήποτε, καταγράψτε:
- Τις δραστηριότητες και τους χώρους του: γεύματα, σχολείο, εργασία, ελεύθερος χρόνος, ψώνια, πισίνα, ιατρικά ραντεβού. Για καθεμία, τι λείπει ώστε το άτομο να επικοινωνεί;
- Τους συνομιλητές του: οικογένεια που ξέρει τις χειρονομίες του ή άγνωστοι που χρειάζονται μια καθαρή φωνή; Οι φίλοι και οι άγνωστοι απαιτούν άλλα μηνύματα από την οικογένεια.
- Την πρόσβασή του: δείχνει με αξιοπιστία με το δάχτυλο; Χρειάζεται προστατευτικό πλέγμα οθόνης (keyguard), διακόπτη, έλεγχο με το βλέμμα;
- Τις γλώσσες του και της οικογένειάς του.
- Τις επιθυμίες του, όχι μόνο τις ανάγκες του: να πειράξει τα αδέλφια του, να μιλήσει για ποδόσφαιρο, να διηγηθεί τις διακοπές του. Ένα καλό εργαλείο χρησιμεύει και για να σχολιάζει, να αρνείται ή να χτίζει σχέσεις (δείτε Πέρα από τα αιτήματα).
- Πόσες λέξεις χρειάζεται και ποιος θα ενημερώνει το εργαλείο. Όσο πιο πλούσιο το λεξιλόγιο, τόσο πιο πρακτικό γίνεται το ψηφιακό.
Μην περιμένετε να τελειώσει αυτή η ανάλυση για να προσφέρετε έναν τρόπο επικοινωνίας: δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα και ένα απλό πρώτο εργαλείο μπορεί να προταθεί αμέσως (δείτε Μύθοι για την ΕΕΕ).
Χαρτί, τάμπλετ ή και τα δύο;
Η ΕΕΕ χαμηλής τεχνολογίας (low-tech) είναι τα μέσα χωρίς ηλεκτρονικά (εκτυπωμένοι πίνακες και βιβλία, κάρτες, πίνακες αλφαβήτου, διαφανείς πίνακες για δείξιμο με τα μάτια) και η υψηλής τεχνολογίας (high-tech) είναι τα τάμπλετ, τα κινητά και οι ειδικές συσκευές που μιλούν. Οι χειρονομίες και τα νοήματα παραμένουν πολύτιμα, όμως οι συνομιλητές χωρίς εκπαίδευση μαντεύουν μόνο το 10 έως 30% αυτών σύμφωνα με μία μελέτη (Daniloff et al., 1983): με αγνώστους χρειάζεται ένα υλικό μέσο.
| Κριτήριο | Χαρτί (low-tech) | Τάμπλετ ή κινητό (high-tech) |
|---|---|---|
| Κόστος | Χαμηλό: εκτύπωση, πλαστικοποίηση | Η συσκευή πρέπει να χρηματοδοτηθεί· λογισμικό δωρεάν ή επί πληρωμή |
| Φωνή | Όχι: ο συνομιλητής πρέπει να κοιτάξει και να διαβάσει | Ναι: τραβά την προσοχή χωρίς οπτική επαφή, λειτουργεί από απόσταση, στο τηλέφωνο και με άτομα που δεν διαβάζουν |
| Λεξιλόγιο | Περιορίζεται από τον αριθμό των σελίδων | Χιλιάδες λέξεις, οργανωμένες σε σελίδες |
| Γραμματική | Δύσκολο να αποδοθεί | Τύποι ρημάτων, καταλήξεις, πρόβλεψη λέξεων, ανάλογα με την εφαρμογή |
| Αντοχή | Χωρίς μπαταρία, πάει στο μπάνιο και στην πισίνα | Μπαταρία, σπάσιμο, νερό |
| Ενημέρωση | Νέα εκτύπωση | Προσθήκη λέξης σε λίγα δευτερόλεπτα |
| Κοινωνική εικόνα | Διακριτικό ή πολύ ορατό, ανάλογα με τη μορφή | Ένα συνηθισμένο τάμπλετ θεωρείται «φυσιολογικό» |
Για τη μάθηση, και τα δύο λειτουργούν: η μοντελοποίηση (να δείχνετε τα σύμβολα την ώρα που μιλάτε) έχει μεγάλα αποτελέσματα τόσο στο χαρτί όσο και στην οθόνη (Allen et al., 2017· O’Neill, Light και Pope, 2018). Η φωνή προσφέρει ανεξαρτησία με αγνώστους· το χαρτί παίρνει τη σκυτάλη όταν η μπαταρία τελειώσει. Ο πιο δυνατός συνδυασμός είναι συχνά μια κύρια εφαρμογή και ένα χάρτινο αντίγραφο.
Ο κανόνας: η ίδια διάταξη στο χαρτί και στην οθόνη
Το χάρτινο αντίγραφο πρέπει να χρησιμοποιεί ακριβώς τις ίδιες θέσεις με την εφαρμογή: η λέξη «κι άλλο» βρίσκεται στο ίδιο σημείο στο φύλλο και στην οθόνη. Το άτομο δεν έχει τίποτα να ξαναμάθει και οι κινήσεις του γίνονται αυτόματες. Ένα συνηθισμένο λάθος: ένα βιβλίο οργανωμένο διαφορετικά από την εφαρμογή, που σημαίνει ότι κάθε λέξη ψάχνεται δύο φορές. Ελέγξτε ότι η εφαρμογή μπορεί να εκτυπώνει τους πίνακές της και εκτυπώστε ξανά μετά από κάθε μεγάλη αλλαγή (δείτε Οργάνωση του πλέγματος).
Μικροί χάρτινοι πίνακες για κάθε χώρο
Προσθέστε μερικούς πλαστικοποιημένους πίνακες για τα μέρη όπου το τάμπλετ δεν μπορεί να πάει ή μένει φυλαγμένο:
- το μπάνιο και η μπανιέρα·
- η πισίνα·
- το αυτοκίνητο·
- τα γεύματα και οι δραστηριότητες που λερώνουν·
- ένας πίνακας «έκτακτης ανάγκης», κοντά στο χέρι, με τουλάχιστον ναι, όχι, πονάω, βοήθεια.
Για να τους φτιάξετε, δείτε Δημιουργία πίνακα επικοινωνίας και τους εκτυπώσιμους πόρους μας.
Ο κατάλογος ελέγχου: πέντε τομείς προς έλεγχο
| Τομέας | Ερωτήσεις που πρέπει να κάνετε |
|---|---|
| 1. Λεξιλόγιο | Μπορείτε να προσθέτετε εύκολα προσωπικές λέξεις (ονόματα, οικογενειακές φωτογραφίες, μέρη, ενδιαφέροντα); Μένουν οι λέξεις στην ίδια θέση όταν προσθέτετε κι άλλες; Μπορεί το λεξιλόγιο να μεγαλώνει, για παράδειγμα αποκαλύπτοντας κρυφά κελιά, χωρίς να αναδιοργανωθούν τα πάντα; Υπάρχει τρόπος να αρνηθεί, να διαμαρτυρηθεί, να πει στοπ, να κάνει ερωτήσεις, να σχολιάσει, να χαιρετήσει; Λέξεις για το σώμα, τον πόνο, την ιδιωτικότητα; Εικόνες κατάλληλες για την ηλικία; |
| 2. Πρόσβαση | Μπορεί να ρυθμιστεί το μέγεθος των κελιών; Είναι εφικτό το προστατευτικό πλέγμα οθόνης (keyguard); Χρειάζεται το άτομο διακόπτη ή έλεγχο με το βλέμμα (μόνο ορισμένες εφαρμογές είναι κατάλληλες); Λειτουργεί το εργαλείο σε αναπηρικό αμαξίδιο, στο κρεβάτι, στο αυτοκίνητο; |
| 3. Φωνή και γλώσσα | Ταιριάζουν οι φωνές με την ηλικία και το φύλο του ατόμου και μπορεί το ίδιο να επιλέξει τη δική του; Χειρίζεται η εφαρμογή σωστά τη γραμματική της γλώσσας σας ή είναι απλώς μεταφρασμένη; Μπορείτε να αλλάξετε γλώσσα και να κρατήσετε τις ίδιες θέσεις (δείτε ΕΕΕ και δίγλωσση επικοινωνία); |
| 4. Καθημερινή χρήση | Μπορείτε να προσθέσετε μια λέξη σε λιγότερο από ένα λεπτό, κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας; Λειτουργεί χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο; Συγχρονίζεται μεταξύ σπιτιού, κινητού και σχολείου; Μπορείτε να εκτυπώσετε τους πίνακες με τις ίδιες θέσεις; Να εξαγάγετε τα δεδομένα σας σε ανοικτή μορφή (OBZ), ώστε να μην εξαρτάστε από έναν εκδότη; Πόσο κοστίζει σε βάθος ετών, συμπεριλαμβανομένης τυχόν συνδρομής; Πού αποθηκεύονται τα δεδομένα; |
| 5. Πέρα από τον λόγο | Χρειάζεται το άτομο οπτικό πρόγραμμα, ακολουθίες για να εκτελεί μόνο του μια εργασία, ένα ημερολόγιο ζωής; Χρησιμοποιούν αυτά τα εργαλεία τα ίδια σύμβολα με τους πίνακες επικοινωνίας; |
Δύο κριτήρια συχνά βαραίνουν περισσότερο από τα υπόλοιπα. Η ευκολία αλλαγής: οι γονείς τη βάζουν πρώτη (Meder και Wegner, 2015) και ένα λεξιλόγιο που δεν εξελίσσεται καταλήγει να εγκαταλείπεται (Johnson et al., 2006). Η πρόσβαση, που από μόνη της μπορεί να αποκλείσει επιλογές: δείτε Πρόσβαση: τοποθέτηση, διακόπτες, έλεγχος με το βλέμμα. Για το κόστος, δείτε Χρηματοδότηση της ΕΕΕ: πώς να προετοιμάσετε ένα αίτημα χρηματοδότησης.
Πώς οργανώνετε μια πραγματική δοκιμή;
ΡύθμισηΈνα μόνο εργαλείο, έτοιμο για μία προτεραιότητα
ΜοντελοποίησηΔείχνετε τις λέξεις στο εργαλείο την ώρα που μιλάτε
ΕξάσκησηΜία με δύο εβδομάδες πριν από την παρατήρηση
ΠαρατήρησηΧρήση, ταχύτητα, κούραση και η άποψη του ίδιου του ατόμου
- Ένα εργαλείο τη φορά, για αρκετές εβδομάδες.
- Ρυθμίστε το πλήρως για μία προτεραιότητα (ώρα του σνακ, ώρα του παιχνιδιού, ψώνια) πριν το κρίνετε.
- Μοντελοποιήστε: δείχνετε τις λέξεις στο εργαλείο την ώρα που μιλάτε, σε στιγμές που το άτομο απολαμβάνει (δείτε Μοντελοποίηση, αναμονή, ανταπόκριση).
- Αφήστε μία με δύο εβδομάδες εξάσκησης πριν παρατηρήσετε.
- Παρατηρήστε: χρησιμοποιεί το άτομο το εργαλείο, πόσο συχνά, με ποια ακρίβεια; Το καταλαβαίνουν οι συνομιλητές του; Είναι γρήγορο, κουραστικό; Συμμετέχει περισσότερο;
- Ρωτήστε τη γνώμη του, ακόμη και με στιγμιότυπα οθόνης. Ο σεβασμός των προτιμήσεών του μπορεί να επιταχύνει τη μάθηση (van der Meer et al., 2011).
Μην κρίνετε μετά από μία εβδομάδα: ένας έμπειρος χρήστης υπολόγισε ότι χρειάστηκε περίπου 96 ώρες εξάσκησης για να κατακτήσει το εργαλείο του, ενώ η συνηθισμένη εκπαίδευση διαρκεί 2 έως 6 ώρες (Horton et al., 2001).
Ποια λάθη να αποφύγετε;
- Να επιλέξετε το εργαλείο που ήδη ξέρετε. Είναι η πρώτη προκατάληψη που αναφέρουν οι Beukelman και Light: οι επαγγελματίες προτείνουν ό,τι γνωρίζουν καλά, όχι απαραίτητα ό,τι ταιριάζει στο άτομο.
- Να βασίζεστε μόνο σε πίνακες χαρακτηριστικών. Δεν έχουν ποτέ επικυρωθεί και ευνοούν τις πιο τεχνολογικές λύσεις. Για μια εικόνα των εφαρμογών της αγοράς, η σύγκριση εφαρμογών ΕΕΕ μας είναι μια αφετηρία, όχι μια ετυμηγορία.
- Να φυλάτε το τάμπλετ για να το προστατέψετε. Ένα εργαλείο που μένει στη θήκη του δεν χρησιμεύει σε τίποτα: προμηθευτείτε μια ανθεκτική θήκη και το χάρτινο αντίγραφο για τις δραστηριότητες που λερώνουν.
- Να βασίζεστε σε ένα μόνο μέσο. Κανείς δεν επικοινωνεί με έναν μόνο τρόπο: οι χειρονομίες, η φωνή, το χαρτί και η οθόνη αλληλοσυμπληρώνονται (Williams, Krezman και McNaughton, 2008).
- Να ξεχνάτε τους ανθρώπους γύρω από το άτομο. Οι λόγοι εγκατάλειψης είναι σχεδόν πάντα οι ίδιοι: ακατάλληλο εργαλείο, οικογένεια ή επαγγελματίες χωρίς στήριξη ή εκπαίδευση, λεξιλόγιο που δεν ενημερώνεται, ένας σημαντικός συνομιλητής που απορρίπτει την ΕΕΕ, συσκευή πολύ ογκώδης ή πολύ μικρή, καμία εξάσκηση σε πραγματικές καταστάσεις.
Το καλύτερο εργαλείο είναι εκείνο που μπορούν να κάνουν να ζήσει οι άνθρωποι γύρω από το άτομο (δείτε Η εφαρμογή της ΕΕΕ ως ομάδα).
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει να ξεκινήσουμε με χαρτί πριν από το τάμπλετ;
Όχι, δεν είναι υποχρεωτικό βήμα. Μπορείτε να ξεκινήσετε κατευθείαν με τάμπλετ ή με και τα δύο. Το χαρτί είναι κυρίως αντίγραφο και εφεδρική λύση.
Τάμπλετ ή κινητό;
Εξαρτάται από το μέγεθος των κελιών που χρειάζεται το άτομο και από τον τρόπο που κινείται. Το τάμπλετ προσφέρει μεγαλύτερα κελιά· το κινητό είναι πάντα στην τσέπη.
Μπορεί μια δωρεάν εφαρμογή να αρκεί;
Ναι, αν ανταποκρίνεται στις ανάγκες του ατόμου: η τιμή δεν λέει τίποτα για την καταλληλότητα. Οι ιδιαίτερες ανάγκες πρόσβασης (έλεγχος με το βλέμμα, διακόπτες), αντίθετα, απαιτούν συχνά ένα εξειδικευμένο εργαλείο.
Pictalk Buddy συγκεντρώνει πίνακες ΕΕΕ, οπτικό πρόγραμμα, καθοδηγούμενες ακολουθίες και τετράδια, με τα ίδια σύμβολα, σε Android, iOS, στον ιστό και στο ρολόι. Μια εφαρμογή «Πληρώστε όσο μπορείτε», που αναπτύσσεται από μια μη κερδοσκοπική οργάνωση. Ανακαλύψτε το Buddy
Πηγές
- Beukelman, D. R. and Light, J. C. (2020). Augmentative & Alternative Communication (5th ed.). Paul H. Brookes.
- Μελέτες που παρατίθενται από αυτό το βιβλίο: Daniloff et al. (1983)· Allen et al. (2017)· O’Neill, Light and Pope (2018)· Meder and Wegner (2015)· Johnson et al. (2006)· van der Meer et al. (2011)· Horton et al. (2001)· Williams, Krezman and McNaughton (2008).