Opinie logopedyczne, szkolenia, aplikacje: AAC ma własne słownictwo. Oto 53 pojęcia, każde zdefiniowane w jednym zdaniu na podstawie Beukelmana i Light (2020), z innymi popularnymi nazwami lub skrótami w nawiasach; pojęcie z linkiem prowadzi do poradnika, który omawia je szczegółowo. O finansowaniu przeczytasz w artykule Finansowanie AAC.
A i B
AAC (komunikacja wspomagająca i alternatywna): wszystkie sposoby uzupełniania lub zastępowania mowy i pisma.
AAC wspomagane i niewspomagane: z użyciem zewnętrznego narzędzia (tablica, tablet) albo samego ciała (gesty, znaki, mimika).
Bankowanie głosu (ang. voice banking): nagranie około 4–6 godzin własnej mowy, żeby stworzyć syntetyczny głos podobny do własnego, który może powiedzieć wszystko.
Bankowanie komunikatów (ang. message banking): wybrane zdania nagrane własnym głosem przed utratą mowy, żeby móc je później odtwarzać.
C do H
Czas oczekiwania: przerwa 5–10 sekund, którą dajesz osobie na wypowiedzenie się, zanim pomożesz.
Dodawanie słów na bieżąco (ang. just-in-time programming): dodanie słowa do narzędzia w trakcie zajęcia, w chwili, gdy staje się potrzebne.
Funkcje komunikacji: powody, dla których się komunikujemy, takie jak wyrażenie potrzeby, przekazanie informacji, budowanie bliskości czy przestrzeganie zasad grzeczności.
Gałęzie pragmatyczne (organizacja pragmatyczna): strony uporządkowane według intencji (rozmawiać, pytać, powiedzieć, że coś jest nie tak), a nie według kategorii słów.
Holofraza: grupa słów używana jako jeden blok, na przykład „koniec” albo „co to?”.
I do K
Ikoniczność: stopień podobieństwa symbolu do tego, co oznacza, od przejrzystego (łatwego do odgadnięcia) do nieprzejrzystego.
Karta „Jak ze mną rozmawiać” (paszport komunikacyjny): komunikat, który wyjaśnia nowej osobie, jak użytkownik się komunikuje i jak mu pomóc.
Kod kolorów Fitzgeralda (ang. Fitzgerald Key): kolory tła przycisków nadawane według rodzaju słowa (osoby, czynności, słowa opisujące…).
Kompetencja komunikacyjna: umiejętność skutecznego komunikowania się, łącząca umiejętności językowe, operacyjne, społeczne i strategiczne.
Komunikacja multimodalna: łączne korzystanie z kilku sposobów komunikacji (gesty, dźwięki, symbole, mowa), bez hierarchii między nimi.
Komunikat podtrzymujący kolejkę (ang. floorholder): komunikat, który zatrzymuje Twoją kolej w rozmowie, gdy układasz wypowiedź, na przykład „Chwileczkę, piszę…”.
Komunikator mówiący (ang. SGD, speech-generating device): elektroniczne narzędzie, które odczytuje komunikaty na głos (dedykowane urządzenie lub tablet z aplikacją AAC).
Książka komunikacyjna: papierowa książka z zakładkami grupującymi strony z symbolami, często pierwsze narzędzie, a później zapasowa wersja tabletu.
L do N
LAMP (Language Acquisition through Motor Planning): metoda oparta na stałym położeniu i powtarzalnych ruchach dla każdego słowa.
Miganie słów kluczowych: mówisz całe zdanie, a migasz tylko ważne słowa, jak w Makatonie.
Model uczestnictwa (ang. Participation Model): ramy oceny i interwencji, które wychodzą od zajęć osoby i barier w jej uczestnictwie.
Modelowanie (ang. aided language modelling, aided language input): partner dotyka słów na narzędziu osoby, gdy mówi; nazywane też stymulacją języka wspomaganego.
Naprawa komunikatu: strategia poprawienia źle zrozumianego komunikatu przez jego powtórzenie lub zmianę (dodanie informacji, uproszczenie, powiedzenie inaczej).
Niska i wysoka technologia (ang. low-tech / high-tech): narzędzia bez elektroniki (papierowe tablice, książki, tablice z alfabetem) lub z elektroniką (tablety, urządzenia mówiące), które się uzupełniają.
O i P
OBZ (Open Board Format): otwarty format plików do wymiany tablic komunikacyjnych między kompatybilnymi aplikacjami.
Partner komunikacyjny: każdy, kto wchodzi w interakcję z użytkownikiem (rodzic, nauczyciel, kolega z klasy, opiekun).
PECS (Picture Exchange Communication System): metoda w sześciu fazach, w której osoba wymienia obrazek na to, czego chce.
Piśmienność (ang. literacy): umiejętność czytania i pisania, której można uczyć każdego, bez warunków wstępnych.
Planowanie motoryczne: zasada, zgodnie z którą słowo zawsze zachowuje to samo miejsce, żeby ruch stał się automatyczny.
PODD (Pragmatic Organisation Dynamic Display): system AAC opracowany przez Gayle Porter, którego strony są uporządkowane w gałęzie pragmatyczne.
Przełącznik: duży przycisk lub czujnik uruchamiany częścią ciała (ręką, głową, stopą), żeby dokonać wyboru, często ze skanowaniem.
Przewidywanie słów: automatyczne podpowiadanie prawdopodobnych kolejnych słów, które oszczędza wybory.
R i S
Rozbudowane AAC (ang. robust AAC): system, który z czasem pozwala powiedzieć wszystko (duże słownictwo, wszystkie funkcje komunikacji, gramatyka, litery).
Rozmowa z pisemnymi wyborami: partner zapisuje dużymi literami 2–4 możliwe odpowiedzi, żeby osoba mogła wskazać swoją, szczególnie przy afazji.
Rozszerzanie i przeformułowanie: powtórzenie komunikatu osoby w pełniejszej formie, na przykład „jeszcze soku” zamiast „jeszcze”.
Scena wizualna (ang. VSD, visual scene display): zdjęcie prawdziwej sytuacji z obszarami, które wypowiadają słowa, przydatne u małych dzieci i przy afazji.
Skanowanie: przyciski podświetlają się po kolei, a osoba naciska przełącznik, gdy podświetlony jest właściwy.
Skanowanie z pomocą partnera: partner wypowiada lub pokazuje opcje jedna po drugiej, a osoba sygnalizuje właściwą.
Słownictwo rdzeniowe (słowa rdzenia, ang. core vocabulary): niewielki zestaw bardzo częstych słów, przydatnych wszędzie, takich jak „jeszcze”, „koniec” czy „idź”.
Słownictwo tematyczne i osobiste (ang. fringe vocabulary): słowa związane z danym tematem lub osobą (imiona, miejsca, potrawy, pasje).
Słownik gestów i sygnałów: dokument, który zbiera gesty i sygnały danej osoby, to, co znaczą, i to, jak na nie odpowiadać.
Sterowanie wzrokiem (ang. eye tracking): dostęp za pomocą oczu, w którym kamera śledzi wzrok i wybiera przycisk, na który patrzy osoba.
Symbol graficzny (piktogram): uproszczony rysunek oznaczający słowo lub pojęcie, pochodzący z bibliotek takich jak ARASAAC.
Syntezator mowy (ang. TTS, text-to-speech): głos generowany komputerowo, który odczytuje komunikaty na głos.
T do Z
T2L (Transition to Literacy): po dotknięciu symbolu słowo pisane pojawia się dużymi literami na około 3 sekundy, żeby wspierać czytanie.
Tablica komunikacyjna: pojedyncza strona z symbolami, wydrukowana lub na ekranie, często związana z zajęciem (posiłki, kąpiel, zabawa).
Tablica tematyczna (ang. ALD, aided language display): tablica z symbolami, wywieszona lub położona na stole, na której wszyscy wskazują słowa, gdy mówią.
Trening komunikacji funkcjonalnej (FCT): zastąpienie trudnego zachowania komunikatem, który pełni tę samą funkcję i jest co najmniej tak samo łatwy do wykonania.
Wizualny plan dnia: obrazki lub zdjęcia, które pokazują przebieg dnia lub zajęcia.
Wybór bezpośredni: osoba sama wskazuje przycisk, palcem, ręką, wzrokiem albo wskaźnikiem.
Współtworzenie komunikatu: komunikat budowany przez dwie osoby, w którym partner podsuwa, zgaduje lub uzupełnia, a użytkownik potwierdza lub poprawia.
Zakładanie kompetencji: przyjęcie, że osoba rozumie więcej, niż potrafi wyrazić, i zapewnienie jej bogatego otoczenia.
Założenie najmniej szkodliwe (ang. least dangerous assumption): bez dowodu wybierasz założenie, które wyrządzi najmniej szkody, jeśli okaże się błędne, na przykład że osoba rozumie.
Złożone potrzeby komunikacyjne (ang. CCN, complex communication needs): mowa osoby nie wystarcza do codziennej komunikacji, niezależnie od przyczyny.
Pictalk Buddy łączy tablice AAC, wizualny plan dnia, sekwencje z instrukcjami krok po kroku i notatniki, z tymi samymi symbolami, na Androidzie, iOS, w przeglądarce i na zegarku. Aplikacja w modelu „płać, ile chcesz”, rozwijana przez stowarzyszenie non-profit. Poznaj Buddy
Źródła
- Beukelman, D. R., & Light, J. C., 2020, Augmentative & Alternative Communication (wyd. 5), Paul H. Brookes.