Εκθέσεις λογοθεραπείας, εκπαιδεύσεις, εφαρμογές: η ΕΕΕ έχει το δικό της λεξιλόγιο. Ακολουθούν 53 όροι, ο καθένας ορισμένος σε μία πρόταση με βάση τους Beukelman και Light (2020), με άλλες συνηθισμένες ονομασίες ή αρκτικόλεξα σε παρένθεση· ένας όρος με σύνδεσμο οδηγεί στον οδηγό που τον καλύπτει αναλυτικά. Οι όροι είναι ταξινομημένοι αλφαβητικά με βάση τον αγγλικό όρο, που αναγράφεται σε παρένθεση. Για θέματα χρηματοδότησης, βλ. Χρηματοδότηση της ΕΕΕ.
A
ΕΕΕ (Επαυξητική και Εναλλακτική Επικοινωνία, augmentative and alternative communication, AAC): όλοι οι τρόποι που προσθέτουν στον προφορικό και γραπτό λόγο ή τον αντικαθιστούν.
ΕΕΕ με βοήθημα / χωρίς βοήθημα (aided / unaided AAC): με εξωτερικό εργαλείο (πίνακας, τάμπλετ) ή μόνο με το σώμα (χειρονομίες, νοήματα, εκφράσεις προσώπου).
Πίνακας υποστηριζόμενου λόγου (aided language board / display): ένας πίνακας εικονογραμμάτων, αναρτημένος ή τοποθετημένος στο τραπέζι, στον οποίο όλοι δείχνουν την ώρα που μιλούν.
C
Συν-κατασκευή (co-construction): ένα μήνυμα που χτίζεται από δύο άτομα, όπου ο συνομιλητής προτείνει, μαντεύει ή συμπληρώνει και ο χρήστης επιβεβαιώνει ή διορθώνει.
Πίνακας επικοινωνίας (communication board): μία σελίδα εικονογραμμάτων, εκτυπωμένη ή στην οθόνη, συχνά συνδεδεμένη με μια δραστηριότητα (γεύματα, μπάνιο, παιχνίδι).
Βιβλίο επικοινωνίας (communication book): ένα βιβλίο σε χαρτί με διαχωριστικά που ομαδοποιούν σελίδες εικονογραμμάτων, συχνά το πρώτο εργαλείο και αργότερα το εφεδρικό του τάμπλετ.
Λεξικό επικοινωνίας (communication dictionary, gesture dictionary): ένα έγγραφο που καταγράφει τις χειρονομίες και τα σήματα ενός ατόμου, τι σημαίνουν και πώς να ανταποκριθείτε.
Συνομιλητής (communication partner): όποιος αλληλεπιδρά με τον χρήστη (γονέας, εκπαιδευτικός, συμμαθητής, φροντιστής).
Επικοινωνιακή ικανότητα (communicative competence): η ικανότητα να επικοινωνεί κανείς αποτελεσματικά, συνδυάζοντας γλωσσικές, λειτουργικές, κοινωνικές και στρατηγικές δεξιότητες.
Επικοινωνιακές λειτουργίες (communicative functions): λόγοι επικοινωνίας, όπως η έκφραση μιας ανάγκης, η μετάδοση πληροφοριών, η δημιουργία οικειότητας ή η τήρηση κοινωνικών κανόνων.
Σύνθετες επικοινωνιακές ανάγκες (complex communication needs, CCN): ο λόγος του ατόμου δεν αρκεί για την καθημερινή επικοινωνία, ανεξαρτήτως αιτίας.
Λεξιλόγιο πυρήνα (core vocabulary): ένα μικρό σύνολο πολύ συχνών λέξεων, χρήσιμων παντού, όπως «ακόμα», «τέλος» ή «πάμε».
D to F
Άμεση επιλογή (direct selection): το άτομο δείχνει το ίδιο το κουμπί, με δάχτυλο, χέρι, μάτια ή δείκτη.
Επέκταση / αναδιατύπωση (expansion / recast): επανάληψη του μηνύματος του ατόμου σε πληρέστερη μορφή, για παράδειγμα «κι άλλο χυμό» για «ακόμα».
Έλεγχος με τα μάτια (eye gaze, eye tracking): πρόσβαση με τα μάτια, όπου μια κάμερα παρακολουθεί τα μάτια και επιλέγει το κουμπί που κοιτάζει το άτομο.
Χρωματικός κώδικας Fitzgerald (Fitzgerald Key): χρώματα φόντου που δίνονται στα κουμπιά ανάλογα με το είδος της λέξης (πρόσωπα, ενέργειες, περιγραφικές λέξεις…).
Μήνυμα διατήρησης της σειράς (floorholder): ένα μήνυμα που κρατά τη σειρά σας ενώ συνθέτετε, για παράδειγμα «Μισό λεπτό, πληκτρολογώ…».
Περιφερειακό και προσωπικό λεξιλόγιο (fringe and personal vocabulary): λέξεις ειδικές για ένα θέμα ή ένα άτομο (ονόματα, μέρη, φαγητά, πάθη).
Εκπαίδευση στη λειτουργική επικοινωνία (functional communication training, FCT): αντικατάσταση μιας δύσκολης συμπεριφοράς με ένα μήνυμα που έχει την ίδια λειτουργία και είναι τουλάχιστον το ίδιο εύκολο στην παραγωγή.
G to K
Ολοφράση (holophrase): μια ομάδα λέξεων που χρησιμοποιείται ως ενιαίο μπλοκ, για παράδειγμα «τέλος» ή «τι είναι αυτό;».
Κάρτα «Πώς να μου μιλάτε» (‘How to talk to me’ card, communication passport): ένα μήνυμα που εξηγεί σε ένα νέο πρόσωπο πώς επικοινωνεί ο χρήστης και πώς να τον βοηθήσει.
Εικονικότητα (iconicity): πόσο μοιάζει ένα εικονόγραμμα με αυτό που αντιπροσωπεύει, από διαφανές (μαντεύεται) έως αδιαφανές.
Προγραμματισμός «ακριβώς στην ώρα» (just-in-time programming): προσθήκη μιας λέξης στο εργαλείο κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας, τη στιγμή που γίνεται χρήσιμη.
Νοηματοδότηση λέξεων-κλειδιών (key word signing): λέτε ολόκληρη την πρόταση και νοηματίζετε μόνο τις σημαντικές λέξεις, όπως στο Makaton.
L and M
LAMP (Language Acquisition through Motor Planning): μια μέθοδος βασισμένη σε σταθερές θέσεις και επαναλαμβανόμενες κινήσεις για κάθε λέξη.
Η λιγότερο επικίνδυνη υπόθεση (least dangerous assumption): χωρίς απόδειξη, επιλογή της υπόθεσης που κάνει τη λιγότερη ζημιά αν είναι λάθος, για παράδειγμα να υποθέτουμε ότι το άτομο καταλαβαίνει.
Γραμματισμός (literacy): η ικανότητα ανάγνωσης και γραφής, που μπορεί να διδαχθεί σε όλους, χωρίς προαπαιτούμενα.
Χαμηλή / υψηλή τεχνολογία (low-tech / high-tech): εργαλεία χωρίς ηλεκτρονικά (πίνακες σε χαρτί, βιβλία, πίνακες αλφαβήτου) ή με ηλεκτρονικά (τάμπλετ, συσκευές ομιλίας), που αλληλοσυμπληρώνονται.
Τράπεζα μηνυμάτων (message banking): επιλεγμένες φράσεις ηχογραφημένες με τη δική σας φωνή πριν χάσετε τον λόγο, για να αναπαραχθούν αργότερα.
Μοντελοποίηση (modelling, aided language modelling, aided language input): ο συνομιλητής αγγίζει λέξεις στο εργαλείο του ατόμου την ώρα που μιλά· λέγεται και διέγερση με υποστηριζόμενο λόγο (aided language stimulation).
Κινητικός προγραμματισμός (motor planning): η αρχή ότι μια λέξη διατηρεί πάντα την ίδια θέση, ώστε η κίνηση να γίνει αυτόματη.
Πολυτροπική επικοινωνία (multimodal communication): συνδυασμένη χρήση πολλών μέσων επικοινωνίας (χειρονομίες, ήχοι, εικονογράμματα, λόγος), χωρίς ιεραρχία μεταξύ τους.
O and P
OBZ (Open Board Format): μια ανοιχτή μορφή αρχείου για την ανταλλαγή πινάκων επικοινωνίας μεταξύ συμβατών εφαρμογών.
Σάρωση με τη βοήθεια του συνομιλητή (partner-assisted scanning): ο συνομιλητής λέει ή δείχνει τις επιλογές μία μία και το άτομο σηματοδοτεί τη σωστή.
Μοντέλο Συμμετοχής (Participation Model): ένα πλαίσιο αξιολόγησης και παρέμβασης που ξεκινά από τις δραστηριότητες του ατόμου και τα εμπόδια στη συμμετοχή του.
PECS (Picture Exchange Communication System): μια μέθοδος έξι φάσεων όπου το άτομο ανταλλάσσει μια εικόνα με αυτό που θέλει.
PODD (Pragmatic Organisation Dynamic Display): ένα σύστημα ΕΕΕ που σχεδίασε η Gayle Porter, με σελίδες οργανωμένες σε πραγματολογικούς κλάδους.
Πραγματολογικοί κλάδοι (pragmatic branches, pragmatic organisation): σελίδες οργανωμένες ανά πρόθεση (κουβέντα, ερώτηση, «κάτι δεν πάει καλά») και όχι ανά κατηγορία λέξεων.
Πρόθεση ικανότητας (presuming competence): να υποθέτουμε ότι το άτομο καταλαβαίνει περισσότερα από όσα μπορεί να εκφράσει και να του προσφέρουμε ένα πλούσιο περιβάλλον.
R and S
Επιδιόρθωση (repair): μια στρατηγική για να διορθωθεί ένα μήνυμα που δεν έγινε κατανοητό, με επανάληψη ή αλλαγή του (προσθήκη πληροφορίας, απλοποίηση, διαφορετική διατύπωση).
Ισχυρή ΕΕΕ (robust AAC): ένα σύστημα που με τον καιρό επιτρέπει στο άτομο να πει οτιδήποτε (μεγάλο λεξιλόγιο, όλες οι επικοινωνιακές λειτουργίες, γραμματική, γράμματα).
Σάρωση (scanning): τα κουμπιά φωτίζονται διαδοχικά και το άτομο πατά έναν διακόπτη όταν επισημαίνεται το σωστό.
Συσκευή παραγωγής ομιλίας (speech-generating device, SGD): ένα ηλεκτρονικό εργαλείο που εκφωνεί μηνύματα (ειδική συσκευή ή τάμπλετ με εφαρμογή ΕΕΕ).
Διακόπτης (switch): ένα μεγάλο κουμπί ή αισθητήρας που ενεργοποιείται από ένα μέρος του σώματος (χέρι, κεφάλι, πόδι) για να γίνει μια επιλογή, συχνά με σάρωση.
Εικονόγραμμα (symbol, pictogram): ένα απλοποιημένο σχέδιο που αντιπροσωπεύει μια λέξη ή μια ιδέα, από βιβλιοθήκες όπως το ARASAAC.
T to W
T2L (Transition to Literacy, μετάβαση στον γραμματισμό): η γραπτή λέξη εμφανίζεται με μεγάλα γράμματα για περίπου 3 δευτερόλεπτα όταν αγγίζεται ένα εικονόγραμμα, για να στηρίξει την ανάγνωση.
Μετατροπή κειμένου σε ομιλία (text-to-speech, TTS): μια φωνή που παράγεται από υπολογιστή και διαβάζει μηνύματα φωναχτά.
Οπτική σκηνή (visual scene display, VSD): μια φωτογραφία μιας πραγματικής στιγμής με περιοχές που εκφωνούν λέξεις, χρήσιμη για μικρά παιδιά και στην αφασία.
Οπτικό πρόγραμμα (visual schedule): εικόνες ή φωτογραφίες που δείχνουν πώς εξελίσσεται μια μέρα ή μια δραστηριότητα.
Τράπεζα φωνής (voice banking): περίπου 4 έως 6 ώρες δικού σας λόγου ηχογραφημένου για να δημιουργηθεί μια συνθετική φωνή κοντά στη δική σας, που μπορεί να πει οτιδήποτε.
Χρόνος αναμονής (wait time): μια παύση 5 έως 10 δευτερολέπτων που δίνεται στο άτομο για να εκφραστεί πριν το βοηθήσετε.
Πρόβλεψη λέξεων (word prediction): αυτόματη πρόταση των πιθανών επόμενων λέξεων, που εξοικονομεί επιλογές.
Συζήτηση με γραπτές επιλογές (written choice conversation): ο συνομιλητής γράφει 2 έως 4 πιθανές απαντήσεις με μεγάλα γράμματα ώστε το άτομο να δείξει τη δική του, ειδικά στην αφασία.
Pictalk Buddy συγκεντρώνει πίνακες ΕΕΕ, οπτικό πρόγραμμα, καθοδηγούμενες ακολουθίες και σημειωματάρια, με τα ίδια εικονογράμματα, σε Android, iOS, στον ιστό και στο ρολόι. Μια εφαρμογή «Πληρώστε όσο μπορείτε», που αναπτύσσεται από μια μη κερδοσκοπική οργάνωση. Ανακαλύψτε το Buddy
Πηγές
- Beukelman, D. R., & Light, J. C., 2020, Augmentative & Alternative Communication (5th ed.), Paul H. Brookes.